Ochrona terenów podmokłych i torfowisk - Norma GAEC 2

W ramach Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej, spełnianie norm dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska (GAEC – Good Agricultural and Environmental Conditions) jest warunkiem niezbędnym do otrzymywania pełnych płatności bezpośrednich oraz środków w ramach ekoschematu. Norma GAEC 2 dotyczy ochrony terenów podmokłych i torfowisk – obszarów szczególnie wrażliwych i istotnych z punktu widzenia zachowania bioróżnorodności, magazynowania węgla organicznego oraz retencji wodnej.

Spis treści

• Definicja i opis - norma GAEC2
• Jakie obszary w Polsce są objęte normą GAEC 2?
• Kto może ubiegać się o wsparcie, czyli płatności bezpośrednie w przypadku posiadania gruntów w obszarze objętym norą GAEC2?
• Kiedy można zgłosić odwołanie od decyzji?

W artykule sklepu rolniczego Rolmat wyjaśniamy, czym dokładnie jest norma GAEC 2, jakie obszary podlegają jej przepisom oraz co powinni wiedzieć rolnicy gospodarujący na terenach potencjalnie objętych ochroną. Przedstawiamy również praktyczne wskazówki dotyczące identyfikacji tych gruntów, obowiązków beneficjentów oraz możliwych konsekwencji za niespełnienie wymagań.

Definicja i opis - norma GAEC2

Norma GAEC 2 (Good Agricultural and Environmental Condition 2) jest jedną z obowiązkowych norm warunkujących przyznanie pełnych dopłat w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) Unii Europejskiej. Jej głównym celem jest ochrona terenów podmokłych i torfowisk, które pełnią kluczowe funkcje środowiskowe – w tym:

• magazynowanie węgla organicznego,
• retencję wody
• oraz wspieranie bioróżnorodności.

Zgodnie z definicją, norma GAEC 2 zabrania przekształcania, osuszania lub niszczenia obszarów uznanych za torfowiska i tereny podmokłe. Obejmuje to m.in. zakaz wykonywania melioracji odwadniających, głębokiej orki, usuwania roślinności bagiennej czy zmiany sposobu użytkowania tych gruntów, jeżeli może to prowadzić do pogorszenia ich stanu ekologicznego.

W praktyce oznacza to, że rolnicy gospodarujący na terenach objętych GAEC 2 są zobowiązani do zachowania ich dotychczasowego charakteru przyrodniczego, a wszelkie działania mogące wpłynąć na strukturę wodną lub glebową tych gruntów mogą być traktowane jako naruszenie normy, skutkujące obniżeniem lub utratą płatności. Wdrożenie GAEC 2 ma zatem istotne znaczenie nie tylko dla ochrony środowiska, ale i dla stabilności ekonomicznej gospodarstw korzystających z unijnych funduszy.

Jakie obszary w Polsce są objęte normą GAEC 2?

Od 2025 roku Polska, jako państwo członkowskie Unii Europejskiej, wdraża normę GAEC 2, zobowiązując się do ochrony torfowisk i obszarów podmokłych w ramach warunkowości płatności bezpośrednich. Na podstawie ustaleń z Komisją Europejską, granicę zawartości materii organicznej w glebie, kwalifikującej dany teren do objęcia normą, ustalono na poziomie co najmniej 40% suchej masy gleby w warstwie o grubości minimum 40 cm. Dzięki tej zmianie ograniczono zasięg normy – w porównaniu do pierwotnych założeń z 2022 r. powierzchnia objęta GAEC 2 zmniejszyła się o około 178 tys. ha i obecnie wynosi około 399,9 tys. ha użytków rolnych w całym kraju.

Obszary objęte normą GAEC2 - przykłady

W skład tych terenów wchodzą głównie trwałe użytki zielone (ok. 361,6 tys. ha, czyli 90,42%), a w mniejszym stopniu grunty orne (ok. 38,3 tys. ha, czyli 9,58%). Znaczna część tych obszarów pokrywa się z istniejącymi formami ochrony przyrody, zwłaszcza z siecią NATURA 2000, co oznacza, że wiele z nich już podlegało określonym ograniczeniom środowiskowym.

Warto podkreślić, że gospodarstwa o powierzchni do 10 ha użytków rolnych (czyli aż 73% gospodarstw w Polsce) są wyłączone z kontroli i sankcji związanych z tą normą. Dla pozostałych rolników szczegółowy zasięg gruntów objętych GAEC 2 można sprawdzić w aplikacji eWniosekPlus oraz w oficjalnym systemie wizualizacji udostępnionym przez IUNG: (https://gaec2.iung.pl).

Kto może ubiegać się o wsparcie, czyli płatności bezpośrednie w przypadku posiadania gruntów w obszarze objętym norą GAEC2?

Rolnicy gospodarujący na terenach objętych normą GAEC 2 – czyli torfowiskach i obszarach podmokłych – mogą, pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów, ubiegać się o wsparcie finansowe w ramach płatności bezpośrednich. Ochrona takich gruntów nie wyklucza możliwości uzyskania dopłat – przeciwnie, właściwe użytkowanie tych obszarów może kwalifikować rolników do uzyskania dodatkowych środków w ramach wybranych instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej.

Do dostępnych form wsparcia należą m.in.:

• ekoschemat „Retencjonowanie wody na trwałych użytkach zielonych”,
• praktyka „Ekstensywne użytkowanie TUZ z obsadą zwierząt” w ramach ekoschematu „Rolnictwo węglowe i zarządzanie składnikami odżywczymi”,
• płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne,
• płatności dla obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW).

Dzięki wdrażanym instrumentom finansowym, rolnicy posiadający grunty wrażliwe przyrodniczo mają możliwość nie tylko utrzymać ich przyrodniczy potencjał, ale także uzyskać realne wsparcie ekonomiczne za prowadzenie zrównoważonej gospodarki rolnej. Warunkiem jest dostosowanie praktyk rolniczych do wymogów ochrony środowiska, zgodnie z obowiązującą normą GAEC 2 oraz zasadami konkretnego działania, do którego składany jest wniosek.

Kiedy można zgłosić odwołanie od decyzji?

Rolnik, który nie zgadza się z wyznaczeniem części swoich gruntów jako objętych normą GAEC 2, ma prawo zakwestionować tę decyzję i skorzystać z kilku dostępnych ścieżek odwoławczych. Już na etapie składania wniosku o płatności bezpośrednie – za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus – możliwe jest zgłoszenie rozbieżności dotyczącej wskazanych obszarów. To pierwszy i najprostszy sposób na zasygnalizowanie, że dane zawarte w systemie mogą być nieaktualne lub nieprecyzyjne.

Jeśli rozbieżności nie zostaną uwzględnione, rolnik może również złożyć oficjalne odwołanie od decyzji w sprawie przyznanej pomocy lub wystąpić bezpośrednio do IUNG-PIB (Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowego Instytutu Badawczego) o weryfikację zakwestionowanych terenów. W takim przypadku Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) przeprowadzi ponowną analizę wniosku, opierając się na opinii uzyskanej z IUNG-PIB. Taki tryb postępowania gwarantuje rolnikom możliwość rzetelnego i indywidualnego rozpatrzenia ich sytuacji, z uwzględnieniem lokalnych uwarunkowań glebowych i hydrologicznych.