Zalecenia agronomiczne dotyczące wykorzystania nawozów azotowych w rolnictwie

Nawożenie azotem to jeden z najważniejszych zabiegów agrotechnicznych w uprawie roślin, ale jednocześnie wpływający na środowisko naturalne. Azot, choć niezbędny do wzrostu i plonowania roślin, może się ulatniać do atmosfery lub dostawać do wód, co skutkuje eutrofizacją i degradacją ekosystemów. Z tego powodu jego stosowanie jest ściśle regulowane – zarówno w Unii Europejskiej, jak i w Polsce, zgodnie z Programem azotanowym.

Spis treści

• Dlaczego kontrola nawożenia azotem jest tak ważna?
• Podstawa prawna stosowania nawozów azotowych
• Jak oblicza się dawki azotu w programie azotanowym?
• Co z małymi gospodarstwami – limity bez obowiązkowego planu?
• Pobranie jednostkowe azotu przez rośliny – dlaczego warto znać te dane?
• Nawozy azotowe w sklepie Rolmat – co warto wybrać w praktyce?
• Nawożenie azotem na gruntach ornych

Dlaczego kontrola nawożenia azotem jest tak ważna?

Rolnictwo umożliwia wzrost plonów dzięki azotowi, ale jego nadmiar prowadzi do:

• wymywania azotanu i azotytu do wód (skutkujących zanieczyszczeniem)

• emisji podtlenku azotu (N₂O), gazu o dużym potencjale cieplarnianym

• zakwaszenia i pogorszenia struktury gleby

Z myślą o ochronie gleby i wód, wszystkie gospodarstwa spełniające określone progi wielkości (powyżej 100 ha UR, 50 ha upraw intensywnych lub 60 DJP) są zobowiązane do stosowania planów nawożenia azotem. Nawet mniejsze gospodarstwa nie są zwolnione – mogą stosować azotowe nawozy tylko do ustalonych limitów dla danego gatunku uprawy.

Podstawa prawna stosowania nawozów azotowych

Pierwszy ogólnopolski Program działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 5 czerwca 2018 r., a wszedł w życie 27 lipca 2018 r. Dokument ten ustanowił ramy prawne i techniczne dla nawożenia azotem w Polsce, zgodnie z wymaganiami Dyrektywy Azotanowej UE.

Kolejna, zaktualizowana wersja programu została przyjęta przez Radę Ministrów 12 lutego 2020 r. i zawierała poprawki dostosowujące przepisy do nowelizacji ustawy – Prawo wodne. Nowe zapisy uwzględniają m.in. obowiązek opracowywania planów nawożenia azotem w większych gospodarstwach oraz szczegółowe limity dla wszystkich producentów rolnych. Program ten jest dziś podstawowym dokumentem regulującym zasady bezpiecznego i racjonalnego nawożenia gruntów ornych nawozami azotowymi w Polsce.

Jak oblicza się dawki azotu w programie azotanowym?

Według przepisów (www.gov.pl/web/infrastruktura/program-azotanowy), dawki nawozów azotowych oblicza się indywidualnie dla każdego pola, z uwzględnieniem:

• prognozowanego plonu (t/ha) i zapotrzebowania roślin na azot (kg/t),

• ilości azotu naturalnego (z nawozów organicznych, gleby, poprzednich roślin białkowych).

Formuła to:

Nnm=P×Z−(Ndorg+Ng+Nb)0,7N_{nm} = \frac{P \times Z - (Nd_{org} + N_g + N_b)}{0{,}7}

gdzie:

• NnmN_{nm} – azot mineralny (kg/ha),

• PP – planowany plon (t/ha),

• ZZ – pobranie N przez rośliny (kg/t),

• NdorgNd_{org} – Azot z nawozów organicznych,

• NgN_g – azot dostępny w glebie,

• NbN_b – azot z przedplonów bobowatych,

• 0,7 – wskaźnik użycia nawozów mineralnych na gruntach ornych (na trwałych użytkach zielonych 0,8).

Dzięki temu podejściu można precyzyjnie dopasować nawożenie azotem do realnych potrzeb pola, eliminując zarówno niedobory (ujemny wpływ na plon), jak i nadmiary (negatywny wpływ na środowisko).

Co z małymi gospodarstwami – limity bez obowiązkowego planu?

Gospodarstwa o niższej intensywności produkcji (do 100 ha UR, do 60 DJP rocznie) nie muszą sporządzać pełnych planów nawożenia, ale nadal obowiązują je limity nawożenia azotem dla poszczególnych upraw. Są one zestawione w tabelach nawozowych, które określają maksymalny poziom azotu wniesionego w postaci nawozów mineralnych. Należy uwzględnić również azot organiczny, co sprawia, że rzeczywista dawka mineralna musi być odpowiednio mniejsza.

Stosowanie nawozów azotowych na gruntach ornych

 

Pobranie jednostkowe azotu przez rośliny – dlaczego warto znać te dane?

Dobór właściwej dawki nawozu azotowego to nie tylko kwestia wydajności upraw, ale również obowiązek wynikający z programu azotanowego. Właściwe wyliczenie potrzeb azotowych roślin wymaga znajomości tzw. pobrania jednostkowego – czyli ilości azotu, jaką dana roślina pobiera z gleby na każdą tonę wytwarzanego plonu.

Dane te stanowią podstawę do wyznaczenia optymalnej dawki nawożenia azotem dla danego pola, zgodnie z przepisami. Poniższa tabela zawiera wartości pobrania jednostkowego azotu dla najczęściej uprawianych gatunków – od zbóż, przez warzywa, po rośliny energetyczne. Warto z niej korzystać planując nawożenie w zgodzie z zasadami dobrej praktyki rolniczej oraz obowiązującym prawem.

Poniżej przedstawiamy przykładowe tabele nawozowe:

Rodzaj uprawy	Pobranie N (kg na 1 tonę produktu)
Gryka	41,7
Jęczmień jary browarny	21
Jęczmień jary pastewny	24
Jęczmień ozimy	24
Kukurydza na ziarno	26
Mieszanki zbożowe na ziarno	27
Mieszanki zbożowo-strączkowe na ziarno	15
Owies	22,2
Pszenica jara	27
Pszenica ozima	27
Pszenżyto	27
Żyto	24
Bobik, nasiona	8
Grochy, nasiona	8
Łubiny, nasiona	0
Soja, nasiona	15
Gorczyca, nasiona	60,5
Rzepak, nasiona	50
Burak cukrowy	3,5
Ziemniak późny	4,2
Kapusta pastewna, zielona masa	4,2
Trawy w uprawie polowej, zielona masa	5,1
Chmiel	75
Tytoń, suche liście	50
Miskant olbrzymi	8,4
Szparag	25

Nawozy azotowe w sklepie Rolmat – co warto wybrać w praktyce?

Jeśli szukasz sprawdzonego nawozu azotowego do swojej uprawy, Rolmat, sklep ogrodniczo-rolniczy, oferuje szeroki wybór produktów:

• Saletrzak wapniowy (CAN 27) – dobry do stosowania na glebach kwaśnych, ze względu na dodatki wapnia.

• Saletra amonowa granulowana (NH₄NO₃ 34,4%) – doskonała jako nawożenie startowe dzięki szybkiemu działaniu azotu amonowego i azotanowego,

• Saletrzak magnezowy (CAN-Mg) – azot i dodatkowo magnez, korzystny przy niedoborach tego pierwiastka,

• Mocznik granulowany (CO(NH₂)₂) – bardzo popularny nawóz o wysokiej koncentracji azotu, dobrze kompensujący sezonowość nawożenia.

Składniki te można stosować pojedynczo lub w mieszankach NPK, zawsze pamiętając o kalkulacji dawki względem potrzeb pola. Warto też dobierać nawozy rolnicze do typu gleby – granulaty wapniowe na kwaśne, magnezowe przy niedoborach MG, a mocznik na pola o dobrym Ph i szybkich terminach nawożenia.

Nawożenie azotem na gruntach ornych

Nawożenie azotem to nie tylko kwestia wydajności i większych plonów – to również odpowiedzialność wobec środowiska. Dzięki regulacjom zawartym w Programie azotanowym i precyzyjnym obliczeniom (z zastosowaniem formuły), możesz nawozić tak, by:

1. Osiągnąć wysokie i zdrowe plony,

2. Uniknąć strat finansowych przez nadmierny zakup azotu,

3. Chronić glebę, wodę i powietrze przed nadmierną eksploatacją.

W ofercie Rolmat znajdziesz sprawdzone nawozy azotowe, które łatwo dostosujesz do wymagań Twojego gospodarstwa. Bo odpowiednie nawożenie to sukces plonowania i troska o przyszłość rolnictwa.